İçeriğe geç

TORA’DA KELİME

kiכִּֽי

ki; ...dığı/-diği; bağlayıcı parçacık · ancak eğer; şu durumda ki; ki eğer · bundan dolayı; mademki; bu nedenle

ki okunuşu Tora’da 981 kez, 878 farklı ayette görülür.

Temel kelimeler (lemmalar)
כִּיכִּי אם־כִּי עַל כֵּן

Kitaplara göre dağılım

  • Bereşit284 kullanım251 ayet
  • Şemot183 kullanım166 ayet
  • Vayikra125 kullanım116 ayet
  • Bamidbar123 kullanım112 ayet
  • Devarim266 kullanım233 ayet

Geçtiği ayetler

  1. Devarim 31:7

    Vayikra moşe lihoşua vayomer elav leene hol yisrael hazak veemats ki ata tavo et haam haze el haarets aşer nişba Adonay laavotam latet lahem veata tanhilena otam.

    וַיִּקְרָ֨א מֹשֶׁ֜ה לִֽיהוֹשֻׁ֗עַ וַיֹּ֨אמֶר אֵלָ֜יו לְעֵינֵ֣י כָל־יִשְׂרָאֵ֘ל חֲזַ֣ק וֶאֱמָץ֒ כִּ֣י אַתָּ֗ה תָּבוֹא֙ אֶת־הָעָ֣ם הַזֶּ֔ה אֶל־הָאָ֕רֶץ אֲשֶׁ֨ר נִשְׁבַּ֧ע יְהוָ֛ה לַאֲבֹתָ֖ם לָתֵ֣ת לָהֶ֑ם וְאַתָּ֖ה תַּנְחִילֶ֥נָּה אוֹתָֽם׃

    Moşe Yeoşua'yı çağırıp bütün İsrael'in gözleri önünde ona şöyle dedi: 'Güçlü ve cesur ol! Çünkü bu halkla birlikte, Adonay'ın atalarına onlara vermek için yemin ettiği ülkeye sen gireceksin. Onu onlara miras olarak sen paylaştıracaksın.

  2. Devarim 31:17

    Vehara api vo vayom hau vaazavtim vehistarti fanay mehem vehaya leehol umetsauu raot rabot vetsarot veamar bayom hau halo al ki en elohay bekirbi metsauni haraot haele.

    וְחָרָ֣ה אַפִּ֣י ב֣וֹ בַיּוֹם־הַ֠הוּא וַעֲזַבְתִּ֞ים וְהִסְתַּרְתִּ֨י פָנַ֤י מֵהֶם֙ וְהָיָ֣ה לֶֽאֱכֹ֔ל וּמְצָאֻ֛הוּ רָע֥וֹת רַבּ֖וֹת וְצָר֑וֹת וְאָמַר֙ בַּיּ֣וֹם הַה֔וּא הֲלֹ֗א עַ֣ל כִּֽי־אֵ֤ין אֱלֹהַי֙ בְּקִרְבִּ֔י מְצָא֖וּנִי הָרָע֥וֹת הָאֵֽלֶּה׃

    O gün ona karşı öfkem alevlenecek. Onları terk edecek, yüzümü onlardan gizleyeceğim. Yem olacak; başına birçok kötülük ve sıkıntı gelecek. O gün, "Tanrım aramızda olmadığı için değil mi bütün bu kötülüklerin başıma gelmesi?" diyecek.

  3. Devarim 31:18

    Veanohi haster astir panay bayom hau al kol haraa aşer asa ki fana el Elohim aherim.

    וְאָנֹכִ֗י הַסְתֵּ֨ר אַסְתִּ֤יר פָּנַי֙ בַּיּ֣וֹם הַה֔וּא עַ֥ל כָּל־הָרָעָ֖ה אֲשֶׁ֣ר עָשָׂ֑ה כִּ֣י פָנָ֔ה אֶל־אֱלֹהִ֖ים אֲחֵרִֽים׃

    Başka tanrılara yönelerek yaptığı bütün kötülükler yüzünden o gün yüzümü mutlaka gizleyeceğim.

  4. Devarim 31:20

    Ki avienu el haadama aşer nişbati laavotav zavat halav udevaş veahal vesava vedaşen ufana el Elohim aherim vaavadum veniatsuni vehefer et beriti.

    כִּֽי־אֲבִיאֶ֜נּוּ אֶֽל־הָאֲדָמָ֣ה ׀ אֲשֶׁר־נִשְׁבַּ֣עְתִּי לַאֲבֹתָ֗יו זָבַ֤ת חָלָב֙ וּדְבַ֔שׁ וְאָכַ֥ל וְשָׂבַ֖ע וְדָשֵׁ֑ן וּפָנָ֞ה אֶל־אֱלֹהִ֤ים אֲחֵרִים֙ וַעֲבָד֔וּם וְנִ֣אֲצ֔וּנִי וְהֵפֵ֖ר אֶת־בְּרִיתִֽי׃

    Onları atalarına yemin ettiğim süt ve bal akan toprağa getirdiğimde yiyip doyacak, semirecekler. Sonra başka tanrılara yönelip onlara kulluk edecek, Beni hor görecek ve antlaşmamı bozacaklar.

  5. Devarim 31:21

    Bu ayette 3 kez

    Vehaya ki timtsena oto raot rabot vetsarot veaneta haşira hazot lefanav leed ki lo tişahah mipi zaro ki yadati et yitsro aşer u ose hayom beterem avienu el haarets aşer nişbaeti.

    וְ֠הָיָה כִּֽי־תִמְצֶ֨אןָ אֹת֜וֹ רָע֣וֹת רַבּוֹת֮ וְצָרוֹת֒ וְ֠עָנְתָה הַשִּׁירָ֨ה הַזֹּ֤את לְפָנָיו֙ לְעֵ֔ד כִּ֛י לֹ֥א תִשָּׁכַ֖ח מִפִּ֣י זַרְע֑וֹ כִּ֧י יָדַ֣עְתִּי אֶת־יִצְר֗וֹ אֲשֶׁ֨ר ה֤וּא עֹשֶׂה֙ הַיּ֔וֹם בְּטֶ֣רֶם אֲבִיאֶ֔נּוּ אֶל־הָאָ֖רֶץ אֲשֶׁ֥ר נִשְׁבָּֽעְתִּי׃

    Başlarına birçok kötülük ve sıkıntı geldiğinde bu ezgi onlara karşı tanıklık edecek; çünkü soylarının ağzından unutulmayacak. Onları yemin ettiğim ülkeye daha getirmeden, bugün taşıdıkları eğilimi biliyorum.'

  6. Devarim 31:23

    Vayetsav et yehoşua bin nun vayomer hazak veemats ki ata tavi et bene yisrael el haarets aşer nişbati lahem veanohi eheye imah.

    וַיְצַ֞ו אֶת־יְהוֹשֻׁ֣עַ בִּן־נ֗וּן וַיֹּאמֶר֮ חֲזַ֣ק וֶֽאֱמָץ֒ כִּ֣י אַתָּ֗ה תָּבִיא֙ אֶת־בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל אֶל־הָאָ֖רֶץ אֲשֶׁר־נִשְׁבַּ֣עְתִּי לָהֶ֑ם וְאָנֹכִ֖י אֶֽהְיֶ֥ה עִמָּֽךְ׃

    Adonay, Nun oğlu Yeoşua'ya görevini bildirerek şöyle dedi: 'Güçlü ve cesur ol! Çünkü İsrael oğullarını onlara yemin ettiğim ülkeye sen getireceksin. Ben seninle olacağım.'

  7. Devarim 31:27

    Bu ayette 2 kez

    Ki anohi yadati et meryeha veet orpeha hakaşe hen beodeni hay imahem hayom mamrim heyitem im Adonay veaf ki ahare moti.

    כִּ֣י אָנֹכִ֤י יָדַ֙עְתִּי֙ אֶֽת־מֶרְיְךָ֔ וְאֶֽת־עָרְפְּךָ֖ הַקָּשֶׁ֑ה הֵ֣ן בְּעוֹדֶנִּי֩ חַ֨י עִמָּכֶ֜ם הַיּ֗וֹם מַמְרִ֤ים הֱיִתֶם֙ עִם־יְהֹוָ֔ה וְאַ֖ף כִּי־אַחֲרֵ֥י מוֹתִֽי׃

    Çünkü isyanını ve dik başlılığını biliyorum. İşte bugün, ben henüz sağken, aranızdayken Adonay'a karşı isyan ediyorsunuz; ölümümden sonra kim bilir ne kadar daha çok!

  8. Devarim 31:29

    Bu ayette 3 kez

    Ki yadati ahare moti ki haşhet taşhitun vesartem min hadereh aşer tsiviti ethem vekarat ethem haraa beaharit hayamim ki taasu et hara beene Adonay lehahiso bemaase yedehem.

    כִּ֣י יָדַ֗עְתִּי אַחֲרֵ֤י מוֹתִי֙ כִּֽי־הַשְׁחֵ֣ת תַּשְׁחִת֔וּן וְסַרְתֶּ֣ם מִן־הַדֶּ֔רֶךְ אֲשֶׁ֥ר צִוִּ֖יתִי אֶתְכֶ֑ם וְקָרָ֨את אֶתְכֶ֤ם הָֽרָעָה֙ בְּאַחֲרִ֣ית הַיָּמִ֔ים כִּֽי־תַעֲשׂ֤וּ אֶת־הָרַע֙ בְּעֵינֵ֣י יְהוָ֔ה לְהַכְעִיס֖וֹ בְּמַעֲשֵׂ֥ה יְדֵיכֶֽם׃

    Çünkü ölümümden sonra kesinlikle bozulacağınızı ve size buyurduğum yoldan sapacağınızı biliyorum. Sonraki günlerde başınıza felaket gelecek; çünkü Adonay'ın gözünde kötü olanı yapacak, ellerinizin işleriyle Onu öfkelendireceksiniz.'

  9. Devarim 32:3

    Ki şem Adonay ekra havu godel lelohenu.

    כִּ֛י שֵׁ֥ם יְהוָ֖ה אֶקְרָ֑א הָב֥וּ גֹ֖דֶל לֵאלֹהֵֽינוּ׃

    Çünkü Adonay'ın Adını anacağım; Tanrımıza yücelik verin.

  10. Devarim 32:4

    Hatsur tamim poolo ki hol derahav mişpat el emuna veen avel tsadik veyaşar u.

    הַצּוּר֙ תָּמִ֣ים פָּעֳל֔וֹ כִּ֥י כָל־דְּרָכָ֖יו מִשְׁפָּ֑ט אֵ֤ל אֱמוּנָה֙ וְאֵ֣ין עָ֔וֶל צַדִּ֥יק וְיָשָׁ֖ר הֽוּא׃

    O Kaya'nın işi kusursuzdur; çünkü bütün yolları adalettir. Sadık, haksızlık etmeyen Tanrı; adil ve doğru olan Odur.

  11. Devarim 32:9

    Ki helek Adonay amo yaakov hevel nahalato.

    כִּ֛י חֵ֥לֶק יְהֹוָ֖ה עַמּ֑וֹ יַעֲקֹ֖ב חֶ֥בֶל נַחֲלָתֽוֹ׃

    Çünkü Adonay'ın payı Kendi halkıdır; Yaakov Onun miras payıdır.

  12. Devarim 32:20

    Vayomer astira fanay mehem ere ma aharitam ki dor tahpuhot hema banim lo emun bam.

    וַיֹּ֗אמֶר אַסְתִּ֤ירָה פָנַי֙ מֵהֶ֔ם אֶרְאֶ֖ה מָ֣ה אַחֲרִיתָ֑ם כִּ֣י ד֤וֹר תַּהְפֻּכֹת֙ הֵ֔מָּה בָּנִ֖ים לֹא־אֵמֻ֥ן בָּֽם׃

    Şöyle dedi: 'Yüzümü onlardan gizleyeceğim; sonlarının ne olacağını göreceğim. Çünkü onlar dönek bir kuşaktır, kendilerinde sadakat bulunmayan çocuklardır.

  13. Devarim 32:22

    Ki kadeha veapi vatikad ad şeol tahtit vatohal erets vivulah vatelahet mosede harim.

    כִּי־אֵשׁ֙ קָדְחָ֣ה בְאַפִּ֔י וַתִּיקַ֖ד עַד־שְׁא֣וֹל תַּחְתִּ֑ית וַתֹּ֤אכַל אֶ֙רֶץ֙ וִֽיבֻלָ֔הּ וַתְּלַהֵ֖ט מוֹסְדֵ֥י הָרִֽים׃

    Çünkü öfkemde bir ateş tutuştu; Şeol'ün en derinine kadar yanacak. Yeryüzünü ve ürününü yiyip bitirecek, dağların temellerini tutuşturacak.

  14. Devarim 32:28

    Ki goy ovad etsot hema veen bahem tevuna.

    כִּי־ג֛וֹי אֹבַ֥ד עֵצ֖וֹת הֵ֑מָּה וְאֵ֥ין בָּהֶ֖ם תְּבוּנָֽה׃

    Çünkü onlar sağduyusunu yitirmiş bir ulustur; aralarında anlayış yoktur.

  15. Devarim 32:30

    Eha yirdof ehad elef uşenayim yanisu revava im lo ki tsuram meharam vadonay hisgiram.

    אֵיכָ֞ה יִרְדֹּ֤ף אֶחָד֙ אֶ֔לֶף וּשְׁנַ֖יִם יָנִ֣יסוּ רְבָבָ֑ה אִם־לֹא֙ כִּי־צוּרָ֣ם מְכָרָ֔ם וַֽיהוָ֖ה הִסְגִּירָֽם׃

    Kayaları onları satmamış, Adonay onları teslim etmemiş olsaydı, bir kişi bin kişiyi nasıl kovalar, iki kişi on bin kişiyi nasıl kaçırırdı?

  16. Devarim 32:31

    Ki lo hetsurenu tsuram veoyevenu pelilim.

    כִּ֛י לֹ֥א כְצוּרֵ֖נוּ צוּרָ֑ם וְאֹיְבֵ֖ינוּ פְּלִילִֽים׃

    Çünkü onların kayası bizim Kayamız gibi değildir; düşmanlarımız bile bunu yargılayabilir.

  17. Devarim 32:32

    Ki migefen sedom gafnam umişadmot amora anavemo ineve roş aşkelot merorot lamo.

    כִּֽי־מִגֶּ֤פֶן סְדֹם֙ גַּפְנָ֔ם וּמִשַּׁדְמֹ֖ת עֲמֹרָ֑ה עֲנָבֵ֙מוֹ֙ עִנְּבֵי־ר֔וֹשׁ אַשְׁכְּלֹ֥ת מְרֹרֹ֖ת לָֽמוֹ׃

    Çünkü asmaları Sedom'un asmasından, Amora'nın tarlalarındandır. Üzümleri zehirli üzümler, salkımları acıdır.

  18. Devarim 32:35

    Li nakam veşilem leet tamut raglam ki karov yom edam vehaş atidot lamo.

    לִ֤י נָקָם֙ וְשִׁלֵּ֔ם לְעֵ֖ת תָּמ֣וּט רַגְלָ֑ם כִּ֤י קָרוֹב֙ י֣וֹם אֵידָ֔ם וְחָ֖שׁ עֲתִדֹ֥ת לָֽמוֹ׃

    Öç ve karşılık Bana aittir, ayaklarının kayacağı vakitte. Çünkü felaket günleri yakındır; başlarına gelecekler hızla yaklaşır.'

  19. Devarim 32:36

    Bu ayette 3 kez

    Ki yadin Adonay amo veal avadav yitneham ki yire ki azelat yad veefes atsur veazuv.

    כִּֽי־יָדִ֤ין יְהוָה֙ עַמּ֔וֹ וְעַל־עֲבָדָ֖יו יִתְנֶחָ֑ם כִּ֤י יִרְאֶה֙ כִּי־אָ֣זְלַת יָ֔ד וְאֶ֖פֶס עָצ֥וּר וְעָזֽוּב׃

    Adonay halkının davasını görecek, kullarına acıyacak; güçlerinin tükendiğini, ne tutulan ne serbest bırakılan kimse kaldığını gördüğünde.

  20. Devarim 32:39

    Reu ata ki ani ani u veen Elohim imadi ani amit vaahaye mahatsti vaani erpa veen miyadi matsil.

    רְא֣וּ ׀ עַתָּ֗ה כִּ֣י אֲנִ֤י אֲנִי֙ ה֔וּא וְאֵ֥ין אֱלֹהִ֖ים עִמָּדִ֑י אֲנִ֧י אָמִ֣ית וַאֲחַיֶּ֗ה מָחַ֙צְתִּי֙ וַאֲנִ֣י אֶרְפָּ֔א וְאֵ֥ין מִיָּדִ֖י מַצִּֽיל׃

    Şimdi görün: Ben, evet Ben Oyum; yanımda başka tanrı yoktur. Öldüren de yaşatan da Benim. Yaraladım, iyileştirecek olan da Benim. Elimden kurtaran yoktur.

  21. Devarim 32:40

    Ki esa el şamayim yadi veamarti hay anohi leolam.

    כִּֽי־אֶשָּׂ֥א אֶל־שָׁמַ֖יִם יָדִ֑י וְאָמַ֕רְתִּי חַ֥י אָנֹכִ֖י לְעֹלָֽם׃

    Elimi göklere kaldırıp, "Sonsuza dek yaşayan Benim" diyorum.

  22. Devarim 32:43

    Harninu goyim amo ki dam avadav yikom venakam yaşiv letsarav vehiper admato amo.

    הַרְנִ֤ינוּ גוֹיִם֙ עַמּ֔וֹ כִּ֥י דַם־עֲבָדָ֖יו יִקּ֑וֹם וְנָקָם֙ יָשִׁ֣יב לְצָרָ֔יו וְכִפֶּ֥ר אַדְמָת֖וֹ עַמּֽוֹ׃ (פ)

    Ey uluslar, Onun halkını övün! Çünkü kullarının kanının öcünü alacak, hasımlarına öçle karşılık verecek; halkının toprağını arındıracak.

  23. Devarim 32:47

    Bu ayette 2 kez

    Ki lo davar rek u mikem ki u hayehem uvadavar haze taarihu yamim al haadama aşer atem overim et hayarden şama leriştah.

    כִּ֠י לֹֽא־דָבָ֨ר רֵ֥ק הוּא֙ מִכֶּ֔ם כִּי־ה֖וּא חַיֵּיכֶ֑ם וּבַדָּבָ֣ר הַזֶּ֗ה תַּאֲרִ֤יכוּ יָמִים֙ עַל־הָ֣אֲדָמָ֔ה אֲשֶׁ֨ר אַתֶּ֜ם עֹבְרִ֧ים אֶת־הַיַּרְדֵּ֛ן שָׁ֖מָּה לְרִשְׁתָּֽהּ׃ (פ)

    Çünkü bu, sizin için boş bir söz değildir; sizin yaşamınızdır. Mülk edinmek için Yarden'i geçeceğiniz toprakta bu söz sayesinde uzun günler yaşayacaksınız.'

  24. Devarim 32:52

    Ki mineged tire et haarets veşama lo tavo el haarets aşer ani noten livne yisrael.

    כִּ֥י מִנֶּ֖גֶד תִּרְאֶ֣ה אֶת־הָאָ֑רֶץ וְשָׁ֙מָּה֙ לֹ֣א תָב֔וֹא אֶל־הָאָ֕רֶץ אֲשֶׁר־אֲנִ֥י נֹתֵ֖ן לִבְנֵ֥י יִשְׂרָאֵֽל׃ (פ)

    Bu yüzden ülkeyi uzaktan göreceksin; ama oraya, İsrael oğullarına verdiğim ülkeye girmeyeceksin.'

  25. Devarim 33:9

    Haomer leaviv uleimo lo reitiv veet ehav lo hikir veet banav lo yada ki şameru imrateha uveriteha yintsoru.

    הָאֹמֵ֞ר לְאָבִ֤יו וּלְאִמּוֹ֙ לֹ֣א רְאִיתִ֔יו וְאֶת־אֶחָיו֙ לֹ֣א הִכִּ֔יר וְאֶת־בנו [בָּנָ֖יו] לֹ֣א יָדָ֑ע כִּ֤י שָֽׁמְרוּ֙ אִמְרָתֶ֔ךָ וּבְרִֽיתְךָ֖ יִנְצֹֽרוּ׃

    Babası ve annesi için, "Onları görmedim" dedi. Kardeşlerini tanımadı, çocuklarını bilmedi. Çünkü Senin sözünü tuttular, antlaşmanı korudular.

  26. Devarim 33:19

    Amim har yikrau şam yizbehu zivhe tsedek ki şefa yamim yinaku usefune temune hol.

    עַמִּים֙ הַר־יִקְרָ֔אוּ שָׁ֖ם יִזְבְּח֣וּ זִבְחֵי־צֶ֑דֶק כִּ֣י שֶׁ֤פַע יַמִּים֙ יִינָ֔קוּ וּשְׂפוּנֵ֖י טְמ֥וּנֵי חֽוֹל׃ (ס)

    Halkları dağa çağıracaklar, orada doğruluk kurbanları kesecekler. Çünkü denizlerin bolluğunu ve kumda saklı hazineleri emecekler.'

  27. Devarim 33:21

    Vayar reşit lo ki şam helkat mehokek safun vayete raşe am tsidkat Adonay asa umişpatav im yisrael.

    וַיַּ֤רְא רֵאשִׁית֙ ל֔וֹ כִּי־שָׁ֛ם חֶלְקַ֥ת מְחֹקֵ֖ק סָפ֑וּן וַיֵּתֵא֙ רָ֣אשֵׁי עָ֔ם צִדְקַ֤ת יְהוָה֙ עָשָׂ֔ה וּמִשְׁפָּטָ֖יו עִם־יִשְׂרָאֵֽל׃ (ס)

    İlk payı kendisi için seçti; çünkü orada yasa koyucunun payı saklıydı. Halkın başlarıyla birlikte geldi; Adonay'ın doğruluğunu ve İsrael'le ilgili yargılarını yerine getirdi.'

  28. Devarim 34:9

    Vihoşua bin nun male ruah hohma ki samah moşe et yadav alav vayişmeu elav bene yisrael vayaasu kaaşer tsiva Adonay et moşe.

    וִֽיהוֹשֻׁ֣עַ בִּן־נ֗וּן מָלֵא֙ ר֣וּחַ חָכְמָ֔ה כִּֽי־סָמַ֥ךְ מֹשֶׁ֛ה אֶת־יָדָ֖יו עָלָ֑יו וַיִּשְׁמְע֨וּ אֵלָ֤יו בְּנֵֽי־יִשְׂרָאֵל֙ וַֽיַּעֲשׂ֔וּ כַּאֲשֶׁ֛ר צִוָּ֥ה יְהוָ֖ה אֶת־מֹשֶֽׁה׃

    Nun oğlu Yeoşua bilgelik ruhuyla doluydu; çünkü Moşe ellerini onun üzerine koymuştu. İsrael oğulları onu dinlediler ve Adonay'ın Moşe'ye buyurduğu gibi yaptılar.

Kelimenin yapısı

Dilbilgisel çözümleme

Aynı Türkçe okunuş farklı İbranice biçimlere veya dilbilgisel yapılara karşılık gelebilir. Her çözümleme doğrulanmış ayet ve kelime sırası üzerinden gösterilir.

Bu okunuşa bağlı kelime için kaynakta açık bir kök kaydı bulunmuyor.

Temel kelime (lemma) כִּי

Türkçe anlam: ki; ...dığı/-diği; bağlayıcı parçacık

Kaynak sözlük anlamı (İngilizce)

that

Dilbilgisel yapı: bağlaç

Bu yapının kullanımı: 945 kez

Teknik kodHC

Temel kelime (lemma) כִּי אם־

Türkçe anlam: ancak eğer; şu durumda ki; ki eğer

Kaynak sözlük anlamı (İngilizce)

relative conjunction

Dilbilgisel yapı: bağlaç

Bu yapının kullanımı: 30 kez

Teknik kodHC

Temel kelime (lemma) כִּי עַל כֵּן

Türkçe anlam: bundan dolayı; mademki; bu nedenle

Kaynak sözlük anlamı (İngilizce)

forasmuch as

Dilbilgisel yapı: bağlaç

Bu yapının kullanımı: 6 kez

Teknik kodHC
Veri ve yöntem

Okunuş kelimeleri, ayet içindeki kelime sırasıyla doğrulanmış İbranice morfoloji tokenlarına bağlanır. Açık Ketiv/Qere yerlerinde okunan Qere biçimi esas alınır; yazılı Ketiv ayrıca İbranice metinde korunur.

Okunuş: ToraOku Türkçe okunuş katmanı. Morfoloji ve temel kelime: OSHB v2.2. Kök: Open Scriptures Hebrew Lexicon. Türkçe anlam yalnız editoryal olarak doğrulanmışsa gösterilir.